RISICOMANAGEMENT

Risicomanagement

Aan de bedrijfsactiviteiten van Waterbedrijf Groningen zijn voortdurend risico’s verbonden. Deze doen zich voor op strategisch, operationeel, financieel en compliance gebied. Het geïmplementeerde risicomanagementsysteem dient ervoor te zorgen dat risico’s van tevoren worden benoemd, van beheersmaatregelen worden voorzien en actief worden gevolgd en waar nodig passende acties worden genomen.

Ook in 2018 heeft Waterbedrijf Groningen verder geïnvesteerd in haar systeem van risicobeheersing. Specifieke aandacht is besteed aan (1) klimaatverandering (droogte) en gebieds-/vraagontwikkeling in relatie tot benodigde strategische en operationele reserves (zoetwaterreserves en productie- en transportcapaciteit) en communicatie richting stakeholders, (2) netwerk en informatiebeveiliging (NIB-richtlijn en AVG) en (3) beveiliging en crisismanagement.

Absolute zekerheid dat zich geen verrassingen voordoen, kan echter nooit worden gegeven.

Risicomanagementsysteem

Via risicomanagement proberen wij onze doelstellingen op een zo effectief en efficiënt mogelijke wijze te realiseren. Tegelijkertijd draagt risicomanagement bij aan de interne en externe transparantie. Waterbedrijf Groningen hanteert de lijn dat risicomanagement nadrukkelijk wordt toegepast in de dagelijkse bedrijfsvoering. Behalve als onderdeel van de bedrijfsvoering komt risicomanagement ook terug in de vaststelling van de strategische koers met aandeelhouders en Raad van Commissarissen en maakt het (in)direct ook onderdeel uit bij de bepaling van de kaderstelling en uitwerking van jaarplannen.

Met de ISO 55000 certificering – kwaliteitsmanagementsysteem assetmanagement – heeft in 2018 verankering plaatsgevonden van ons bedrijfswaardemodel met daaraan gekoppeld een risicomatrix. Het bedrijfswaardemodel is direct afgeleid van onze (strategische) bedrijfswaarden en bevat indicatoren op basis waarvan verstorende effecten kunnen worden gemonitord. De aan het bedrijfswaardemodel gekoppelde risicomatrix geeft een transparante en reproduceerbare sturing aan noodzakelijke acties ingeval risicotoleranties worden overschreden.

Risicoprofiel

Strategische risico's

Bescherming drinkwaterbronnen

Het kunnen leveren van voldoende en betrouwbaar drinkwater is voor Waterbedrijf Groningen van groot belang. Hiervoor dienen voldoende bronnen beschikbaar te zijn. Voor het produceren van drinkwater maken wij gebruik van zowel grondwater als oppervlaktewater afkomstig uit de Drentsche Aa. Ten aanzien van onze drinkwaterbronnen wij voeren een actief omgevingsmanagement, houden wij de ontwikkelingen met potentiële invloed op de kwaliteit van onze drinkwaterbronnen scherp in de gaten en acteren wij proactief wanneer zich bedreigingen aandienen. Zo wordt de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater frequent onderzocht. Omtrent het gebruik van de bronnen zijn afspraken gemaakt met verschillende belanghebbende partijen. Met deze partijen wordt tevens gesproken over de inrichting en het beheer van onze wingebieden. Tevens stimuleren wij agrariërs in de nabijheid van onze bronnen om het gebruik van bestrijdingsmiddelen te beperken teneinde de kwaliteit van bronnen te verbeteren.

Kwaliteit en leveringszekerheid drinkwater

Om de leveringszekerheid te waarborgen is een juiste inschatting van de vraag naar drinkwater op de middellange en lange termijn van groot belang. In 2016 is voor de periode 2016 – 2040 een hernieuwd Watervoorzieningsplan Groningen en Drenthe opgesteld. Dit plan geeft voor de lange termijn inzicht in de drinkwaterbehoefte en de mate waarin deze is afgedekt via inzetbare capaciteit en strategische reserves alsook in de benodigde infrastructuur. De totstandkoming van dit plan is mede gebaseerd op een zogenaamde Verstoringsrisico Analyse (VRA).

In 2016 heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), vanuit haar toezichthoudende taak, goedkeuring gegeven aan voornoemd strategisch leveringsplan en de onderliggende VRA.

Begin 2018 heeft een tussentijdse update plaatsgevonden van het watervoorzieningsplan 2016 - 2040. De belangrijkste veranderingen zijn in kaart gebracht en de consequenties zijn beoordeeld en waar nodig vastgelegd in vervolgacties. De effecten van de droge zomer in 2018 op leveringszekerheid en kwaliteit zijn eind 2018 / begin 2019 geëvalueerd en worden betrokken bij de gedefinieerde vervolgacties voortvloeiend uit de tussentijdse update van het watervoorzieningsplan.

Om een goede waterkwaliteit te waarborgen zorgen wij voor een adequate winning, zuivering en distributie. Wij controleren de kwaliteit van ons drinkwater op verschillende punten in het proces van ‘bron tot tap’. Dit conform het in de wet voorgeschreven en vastgestelde meetprogramma. Belangrijke risico’s worden in dit kader geïdentificeerd en waar overschrijdingen dreigen plaats te vinden worden deze tijdig gesignaleerd en kunnen adequate maatregelen worden genomen.

In 2018 is – in samenspraak met Waterlaboratorium Noord en in afstemming met Inspectie Leefomgeving en Transport – nadere invulling gegeven aan Risico Gestuurd Monitoren van de drinkwaterkwaliteit als uitvloeisel van de Drinkwaterregeling.

Beheer assets drinkwater

Voor het beheer van onze assets beschikt Waterbedrijf Groningen over eenduidige normen en doelstellingen inzake het ontwerp van winning, zuivering en distributie.

Door proactief onderhoud aan onze assets voorkomen wij dat op lange termijn het onderhoud zich gaat ophopen en/of afbreuk wordt gedaan aan de betrouwbare werking van ons drinkwatersysteem. Als asset-intensief bedrijf wil Waterbedrijf Groningen de prestaties van haar assets als systeem op de lange termijn beheersen binnen maatschappelijk aanvaardbare risico’s en kosten. Hiervoor hanteert Waterbedrijf Groningen een assetmanagementsysteem op basis van de ISO 55000 normstelling. Hierbij is specifieke uitwerking gegeven aan: bedrijfswaardemodel en risicomatrix, asset beheerprocessen en de verschillende assetmanagement rollen, functies en competenties.


Operationele risico’s

Leveringszekerheid bij calamiteiten

Waterbedrijf Groningen streeft naar een hoge mate van betrouwbaarheid en continuïteit van de dienstverlening aan haar klanten. De normen hiervan zijn vastgelegd in de wetgeving en op onderdelen aangevuld en/of aangescherpt met bedrijfseigen normen. Als gevolg van een calamiteit bestaat de kans dat er niet voldoende betrouwbaar drinkwater geleverd kan worden. Daarvoor is er een ‘stand-by’ crisisorganisatie ingericht die bij calamiteiten kan optreden om de levering van voldoende en betrouwbaar drinkwater zeker te stellen en overlast voor klanten zo veel mogelijk te beperken.
Periodiek wordt gerapporteerd over calamiteiten, incidenten en kwaliteitsafwijkingen. Ook worden periodiek calamiteitenoefeningen gehouden, zowel intern als met externe stakeholders, en wordt de kennis inzake verstoringsprocedures onderhouden via toolbox bijeenkomsten en op een interactieve wijze getoetst.

Als gevolg van de gaswinning in ons verzorgingsgebied treden aardbevingen op, hetgeen een verhoogd risico met zich meebrengt op verstoring van onze wettelijke en/of contractuele leveringsverplichting. Om deze reden inspecteren wij onze bedrijfsmiddelen op zichtbare schade en voeren wij storingsanalyses uit op de drinkwaterinfrastructuur. Daarnaast is in samenspraak met de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) aan een onafhankelijke expert opdracht gegeven de aardbevingsbestendigheid van een specifiek leidingtracé te onderzoeken.
Voor zover beschikbaar hanteren wij bij nieuwbouw en/of renovatiewerkzaamheden aardbevingsbestendige normstellingen.


Kwaliteit dienstverlening

Dagelijks gebruiken ongeveer 580.000 consumenten en een groot aantal bedrijven ons drinkwater. Naast een kwalitatief goed product willen wij ook, ter voorkoming van ontevreden klanten en mogelijke imagoschade, een constante goede dienstverlening bieden. Om zicht te hebben op onze klanttevredenheid wordt deze continu, zowel kwantitatief als kwalitatief, gemonitord.

Veiligheid op werkplek

De kern van ons veiligheidsbeleid is dat ‘elke medewerker recht heeft op en veilige werkplek’. Het risico bestaat dat een medewerker onvoldoende kennis heeft van noodzakelijk te treffen veiligheidsmaatregelen of dat sprake is van een laag veiligheidsbewustzijn. Om deze risico’s te ondervangen zijn al onze monteurs en operators VCA opgeleid en zijn alle leidinggevenden VCA VOL gecertificeerd.
Op grond van de Arbo-wet worden risico’s van de arbeid door de werknemers schriftelijk vastgelegd en zo nodig aangepast. Dit gebeurt door het periodiek laten uitvoeren van een Risico-inventarisatie en Evaluatie door een onafhankelijke, deskundige externe partij.
De normen van het VCA** systeem worden bedrijfsbreed toegepast om de veiligheid te borgen. Als onderdeel hiervan worden er periodiek zogenaamde toolbox meetings georganiseerd en wordt er periodiek gerapporteerd over VGWM-incidenten.

In 2018 hebben zich een tweetal ongevallen voorgedaan. Deze ongevallen hebben geleid tot in totaal 38 verzuimdagen. In geen van de gevallen is sprake van blijvend letsel.

ICT beveiliging

Door een toenemende (maatschappelijke) druk van cyberaanvallen is de aandacht voor ICT beveiliging groot. Een belang wat nader door de overheid is onderstreept omdat zij de drinkwatersector als Top-vitaal bestempeld. Daarnaast is in 2018 de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van kracht geworden, een Europese verordening die regels stelt aan de verwerking van persoonsgegevens.

Voornoemde ontwikkelingen vormen de grondslag voor de getroffen beveiligingsmaatregelen die zijn vastgelegd in een eenduidig beveiligingsbeleid. Ter bescherming van persoonsgegevens is verder een op AVG afgestemd protocol vastgesteld.
Daarnaast vindt er een continue monitoring plaats op beveiligingsincidenten en externe aanvallen. Het beveiligingsbeleid en de kwaliteit van de daadwerkelijk getroffen beveiligingsmaatregelen wordt periodiek geaudit.

De mate waarin medewerkers zich bewust zijn van hun rol rond beveiliging wordt beoordeeld via legal hacks en social engineering attacks. Daarnaast besteden wij regelmatig aandacht aan voorlichting aan en bewustwording van onze medewerkers. Zowel op het vlak van beveiliging als privacy gevoeligheid van gegevens.


Financiële risico’s

Niet drinkwateractiviteiten

Uitvloeisel van onze meerjarige strategie is dat wij naast drinkwater ook andersoortige – niet drinkwater – activiteiten verrichten. In het bijzonder activiteiten rond industriewater en duurzame (hernieuwbare) warmte- en koudevoorziening. Ter voorkoming dat de risico’s die samenhangen met deze activiteiten hun weerslag hebben op onze drinkwateractiviteiten, zijn deze andersoortige activiteiten ondergebracht in afzonderlijke juridische entiteiten (voornamelijk joint ventures). Vanuit drinkwater (N.V. Waterbedrijf Groningen) worden geen (moeder)garanties verstrekt aan deze juridische entiteiten.
Aan de bedrijfsvoering binnen deze afzonderlijke juridische activiteiten liggen zelfstandige risicomodellen en risico afwegingen ten grondslag.

Krediet en renterisico’s

Gezien de aard van onze activiteiten zijn wij afhankelijk van externe financiering. Ter voorkoming dat wij niet (tijdig) kunnen beschikken over de noodzakelijke financiële middelen voor onze bedrijfsvoering stellen wij jaarlijks een financieel meerjarenplan en een meerjarig investeringsplan op. Op basis waarvan de jaarlijkse financieringsbehoefte wordt bepaald. In ons treasurystatuut zijn daarnaast richtlijnen vastgelegd voor korte, middellange en lange termijnfinanciering. Dit afgestemd op de aard van onze assets (lange levensduur).

Daarnaast streven wij ernaar om de invloed van rente op onze drinkwatertarieven te beperken. Om dit renterisico te beheersen zijn diverse maatregelen vastgelegd in het treasurystatuut. Ten aanzien van het gebruik van derivaten wordt een terughoudend beleid gevoerd. Het aangaan van zogenaamde open (derivaten)posities is uitgesloten.

Jaarlijks wordt het treasurystatuut geëvalueerd en de naleving van dit beleid beoordeeld.

Fraude en integriteitsrisico

Vanuit onze maatschappelijke functie verwachten stakeholders dat wij integer handelen. Wij streven er dan ook naar om dit risico zoveel mogelijk te reduceren. Onder andere door een adequate inrichting van onze administratieve organisatie en interne beheersmaatregelen.
Fraude kan echter iedere organisatie overkomen en is vaak gebaseerd op samenloop van omstandigheden die ertoe kunnen leiden dat waarden aan de onderneming onrechtmatig worden onttrokken en/of misleiding ten aanzien van de verslaglegging plaatsvindt. De door ons van belang geachte normen en gedragsregels zijn vastgelegd in een gedragscode, welke maatgevend is voor ieders handelen. Daarnaast zijn alle functies door ons geclassificeerd naar fraudegevoeligheid met daaraan gekoppeld een eenduidig screeningsbeleid.

Incassorisico’s

Om risico’s op niet betalende klanten te verkleinen wordt een actief debiteurenbeheer gevoerd. Notoire wanbetalers drinkwater worden na een zorgvuldige communicatie en afstemming afgesloten van het drinkwaternet, waarbij de wettelijke voorwaarden in acht worden genomen.

Vennootschapsbelasting

Door veranderde fiscale wetgeving valt in beginsel het gehele vermogen van N.V. Waterbedrijf Groningen onder de vennootschapsbelasting. Gesprekken lopen met de Belastingdienst over een vaststellingsovereenkomst, waarin de uitgangspunten van de vennootschapsbelastingplicht overheidsbedrijven voor de drinkwatersector zijn opgenomen. De levering van drinkwater wordt in de vaststellingsovereenkomst beschouwd als wettelijke activiteit op basis van de Drinkwaterwet, waarmee niet in concurrentie wordt getreden. Dit betekent dat de overheidstakenvrijstelling kan worden toegepast, waardoor over de drinkwateractiviteiten geen vennootschapsbelasting verschuldigd is.

Daarnaast is Waterbedrijf Groningen met de Belastingdienst in gesprek over de vennootschapsbelasting op niet wettelijke activiteiten (drinkwaterlevering). Activiteiten die nagenoeg volledig worden uitgevoerd in afzonderlijke juridische entiteiten rond industriewater en energie & water. Ten aanzien van de bepaling van de fiscale waardering en transfer pricing laten wij ons bijstaan door fiscale specialisten van Loyens & Loeff en PricewaterhouseCoopers Advisory.

Compliance risico’s

Wet- en regelgeving waaraan Waterbedrijf Groningen is onderworpen, wordt met name gevormd door de Drinkwaterwet, het hieruit voortvloeiende Drinkwaterbesluit en diverse Regelingen, maar ook door wet- en regelgeving in het kader van milieu, privacy- en gegevensbescherming, arbeidsomstandigheden en aanbestedingswetgeving.

Naleving van geldende wet- en regelgeving is voor een belangrijk deel vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten waaronder: Corporate Governance Code, ‘Normen en Doelstellingen’, VGM-beleid, aanbestedingsbeleid en incassobeleid. Verder vindt op regelmatige basis overleg plaats binnen onze brancheorganisatie Vewin over geldende wet- en regelgeving en de betekenis van aangekondigde wijzigingen en is er overleg met verschillende vergunningverleners.

In 2018 is nadere invulling gegeven aan de nadere invulling van ons compliance systeem. Onderkend is dat het opgezette systeem zijn beperking heeft om vergunningen effectief te beheren. De wenselijkheid en de mogelijkheden worden verkend om het vergunningenbeheer (deels) extern te beleggen.

In het kader van de doelmatigheid van de drinkwaterbedrijven houdt ILT toezicht op de totstandkoming van de drinkwatertarieven. Deze tarieven dienen op transparante wijze tot stand te komen, non-discriminatoir te zijn en de relevante kosten voor drinkwatertaken te dekken. Naar aanleiding van haar controle heeft de ILT een positief oordeel over de drinkwatertarieven 2018 uitgesproken en dit als zodanig gerapporteerd aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat.